Si po e përdor Beogradi politikën, Kishën dhe mediat për të rritur ndikimin në rajon?
Tre dekada pas luftërave që shoqëruan shpërbërjen e Jugosllavisë, idetë që lidhen me projektin e “Serbisë së Madhe” vazhdojnë të jenë pjesë e debatit politik në Ballkan. Nën regjimin e Aleksandar Vuçiqit, ndryshimi i drejtpërdrejtë i kufijve duket se është zëvendësuar me forma më fleksibile të ushtrimit të ndikimit në vendet fqinje.
Si po e përdor Beogradi politikën, Kishën dhe mediat për të rritur ndikimin në rajon?
Tre dekada pas luftërave që shoqëruan shpërbërjen e Jugosllavisë, idetë që lidhen me projektin e “Serbisë së Madhe” vazhdojnë të jenë pjesë e debatit politik në Ballkan. Nën regjimin e Aleksandar Vuçiqit, ndryshimi i drejtpërdrejtë i kufijve duket se është zëvendësuar me forma më fleksibile të ushtrimit të ndikimit në vendet fqinje.
Një film i ri, “Kufijtë zvarritës të Botës Serbe”, trajton mënyrën se si ky projekt nacionalist është përshtatur me realitetin e ri gjeopolitik të rajonit.
Përmes dëshmive të gazetarëve, historianëve, profesorëve universitarë, figurave publike dhe ekspertëve të sigurisë nga Serbia, Mali i Zi, Kroacia, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, produksioni analizon lidhjet e mundshme mes politikave të kohës së Slobodan Millosheviqit dhe konceptit të “Botës Serbe”.
Një pjesë e rëndësishme i kushtohet edhe të kaluarës politike të presidentit serb, Aleksandar Vuçiq. Gjatë viteve ’90, ai ishte sekretar i përgjithshëm i Partisë Radikale Serbe, ndërsa në vitin 1998 mori postin e ministrit të Informacionit në qeverinë e Millosheviqit.
Sot, retorika e drejtpërdrejtë për “Serbinë e Madhe” është zëvendësuar me gjuhën e bashkëpunimit rajonal dhe integrimit evropian. Megjithatë, filmi ngre pyetjen nëse pas këtij ndryshimi të retorikës vazhdon të ekzistojë e njëjta ambicie politike, por e shprehur përmes një strategjie tjetër.
Në fokus është edhe “Kuvendi Gjithëserb” i vitit 2024, i mbajtur në Beograd, ku morën pjesë udhëheqës politikë të Serbisë dhe Republikës Srpska, përfaqësues të akademisë dhe të Kishës Ortodokse Serbe.
Deklarata e miratuar në këtë takim parashihte bashkëpunim dhe koordinim në fusha si arsimi, kultura, ekonomia, siguria dhe ruajtja e identitetit kombëtar. Sipas analizës së filmit, një qasje e tillë mund të krijojë një hapësirë të përbashkët politike dhe institucionale që shtrihet përtej kufijve zyrtarë të Serbisë.
Produksioni trajton gjithashtu rolin e Kishës Ortodokse Serbe si një rrjet me shtrirje ndërkufitare. Dioqezat, kishat, manastiret dhe institucionet arsimore të saj janë të pranishme në zona ku jetojnë komunitete serbe.
Sipas filmit, në raste kur Beogradi nuk mund të veprojë drejtpërdrejt përmes mekanizmave shtetërorë, Kisha mund të shërbejë si kanal ndikimi përmes fesë, historisë, kujtesës kombëtare dhe koncepteve si “Svetosavlje” dhe “Betimi i Kosovës”.
“Kufijtë zvarritës të Botës Serbe” e krahason këtë koncept edhe me doktrinën ruse të “Botës Ruse”. Megjithatë, theksohet se dy projektet nuk janë identike.
Ndërsa Rusia disponon kapacitete ushtarake globale dhe projekti i saj është shoqëruar edhe me agresion të drejtpërdrejtë dhe pretendime territoriale, “Bota Serbe” paraqitet kryesisht si një strategji rajonale që mbështetet në ndikimin politik, përfaqësuesit lokalë, mediat, strukturat fetare dhe instrumentet ekonomike.
Sipas kësaj analize, rreziku nuk lidhet domosdoshmërisht me një pushtim ushtarak apo ndryshim formal të kufijve. Shqetësimi kryesor është mundësia që shtetet fqinje gradualisht të kenë më pak kontroll mbi zhvillimet brenda territoreve të tyre, ndërsa procesi i integrimit evropian i Bosnjë e Hercegovinës, Malit të Zi, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut mund të pengohet.
Në fund, filmi ngre disa pyetje mbi kufirin mes mbështetjes për bashkëkombësit jashtë territorit të Serbisë dhe ndërhyrjes në punët e shteteve sovrane: A është “Bota Serbe” një formë e re e projektit të dikurshëm të “Serbisë së Madhe”, apo një strategji e ndryshme për ushtrimin e ndikimit në Ballkan?
